Kovanda Ani Arı Ölümü Nasıl Fark Edilir?
Bir arıcı için en zor görüntülerden biri, birkaç gün önce güçlü olan bir koloninin kovan önünde ölü arılarla kaplı halde bulunmasıdır. Özellikle bahar aylarında çiçekler açmış, arılar polen taşımaya başlamış ve koloni güçlü görünüyorsa, böyle bir tablo daha da şaşırtıcı olur.
Bir arkadaşım, kendi arazisinde duran kovanlarımdan biri için beni aradı. “Hiç arı göremiyorum,” dedi. “Oysa bütün çiçekler açmış durumda.”
Bu kovanı bir haftadan biraz daha uzun süre önce kontrol etmiştim. Kışı güzel atlatmıştı. İki kat kuluçkalığı vardı ve her iki kat da oldukça kalabalıktı. Tarlacı arı gücü çok iyiydi. Hatta bu koloni için nasıl bir üretim planı yapacağımı düşünüyordum. Petek bal kutuları mı kullanmalıydım, yoksa sığ ballık mı vermeliydim?
Güçlü Bir Koloniden Sessiz Bir Kovaya
Arkadaşımın uzun çakıl yolundan içeri girdiğimde evin önündeki çayırın güzelliği dikkat çekiciydi. Mavi camas çiçekleri bütün açıklığı kaplamıştı. Tarla, bir çayırdan çok dağ gölü gibi görünüyordu. Arazinin bir yanında çam ağaçları vardı. Yol kenarındaki ahşap çitin yanında ise uzun sarı düğün çiçekleri uzanıyordu.
Her şey arılar için uygun görünüyordu. Çiçek vardı, hava uygundu, çevre canlıydı. Fakat kovana yaklaşınca durumun hiç iyi olmadığını hemen anladım.
Kovanın arka tarafından yaklaşmak için el demirimi aldım. Daha kovana varmadan, önünde büyük bir ölü arı yığını olduğunu gördüm.
El demirini ölü arıların arasından geçirdim. Yığın en alta kadar hafif ve kabarıktı. Bu görüntü iki şeyi gösteriyordu: arılar yakın zamanda ölmüştü ve büyük ihtimalle aynı anda ölmüştü.
Eğer arılar günler içinde yavaş yavaş ölseydi, alttaki ölüler sıkışır, çöker ve bozulma başlardı. Burada ise yığın hâlâ gevşek, kuru ve tazeydi.
Açlık Belirtisi Var mıydı?
Kovanı sökmeye başladım. Taban tahtası ve çıtalı alt ızgara da ölü arılarla kaplıydı. İçeride de aynı şekilde kabarık bir arı yığını vardı.
İlk kontrolüm açlık ihtimali üzerine oldu. Fakat kovanda yeterli bal ve polen vardı. Arılar boş gözlerin içine başlarını sokmuş halde değildi. Açlıktan ölen kolonilerde sık görülen “başını petek gözüne sokmuş arılar” görüntüsü yoktu.
Bu yüzden açlık ihtimali zayıfladı.
Hastalık Belirtisi Var mıydı?
Kovanı daha dikkatli inceledim. Nosema veya ishal belirtisi yoktu. Peteklerde dışkı lekeleri görünmüyordu. Kireç hastalığına ait mumyalaşmış larvalar yoktu. Amerikan yavru çürüklüğü veya Avrupa yavru çürüklüğünü düşündürecek koku, çökmüş göz ya da anormal yavru görüntüsü de bulunmuyordu.
Küf belirtisi de yoktu. Kovan içi nemli, çürümüş veya kötü kokulu değildi.
Koloninin anasız kalıp kalmadığını anlamak için yavru alanına baktım. Bol miktarda yavru vardı. Ana yenileme memeleri yoktu. Koloni anasız görünmüyordu.
Bu tablo, hastalık veya ana arı kaybından çok farklı bir şeye işaret ediyordu.
Ölen Arıların Durumu Ne Anlatıyordu?
Ölü arıların arasını daha dikkatli karıştırdım. Çoğu genç arıydı. Sırtlarında hâlâ belirgin tüyler vardı. Yaşlı tarlacı arılarda bu tüyler genellikle daha aşınmış olur.
Ölülerin yaklaşık yüzde 10 kadarı erkek arıydı. Mevsim için bu oran normal sayılabilirdi.
Bu noktada pestisit zehirlenmesi ihtimali oldukça güçlenmişti. Yine de arıcılıkta kesin konuşmak her zaman kolay değildir. Arılarla ilgili her olayda küçük de olsa şüphe payı kalabilir.
Şüpheyi Ortadan Kaldıran İşaret
Ekipmanları araca taşımaya başlamıştım. O sırada kovan sehpasının altında bir şey fark ettim. Bir eşek arısı, sehpaya yuva yapmaya başlamıştı.
Yuva henüz çok küçüktü. Sadece beş gözden oluşuyordu. Hemen yanında ise eşek arısı kraliçesi sırtüstü yatıyordu. Altı bacağı da havadaydı.
Onu elime aldım. Genç ve sağlıklı görünüyordu. Ona da üzüldüm.
Hem bal arılarını hem de eşek arısını bu kadar hızlı ve aynı anda öldürebilecek en güçlü ihtimal pestisitti. Bu görüntü, aklımdaki son şüpheyi de büyük ölçüde ortadan kaldırdı.
Pestisit Zehirlenmesinde Görülebilecek Belirtiler
Kovanda ani arı ölümü her zaman pestisit anlamına gelmez. Fakat bazı işaretler bu ihtimali güçlendirir.
Ölü Arıların Bir Anda Yığılması
Kovan önünde kısa sürede büyük bir ölü arı yığını oluşması, ani bir etkiye işaret eder. Yığın gevşek ve tazeyse, ölümün yakın zamanda gerçekleştiği anlaşılır.
Zaman içinde ölen arılarda yığın genellikle daha sıkışık, nemli veya bozulmaya başlamış olur.
Kovanda Bal ve Polen Bulunması
Açlık durumunda kovan içinde yiyecek azdır veya hiç yoktur. Arılar çoğu zaman petek gözlerine başlarını sokmuş halde ölür.
Bu olayda bal ve polen vardı. Arıların açlıktan ölmesi için belirgin bir neden görünmüyordu.
Hastalık Belirtilerinin Olmaması
Nosema, yavru hastalıkları, küf, kötü koku veya anormal yavru görüntüsü yoksa hastalık ihtimali zayıflar. Ani ve toplu ölüm, özellikle güçlü bir kolonide meydana gelmişse dış etkenler daha fazla düşünülmelidir.
Diğer Böceklerin de Ölmesi
Kovan çevresindeki eşek arısı gibi başka böceklerin de aynı anda ölmesi, pestisit ihtimalini güçlendirir. Çünkü bazı kimyasallar yalnızca bal arılarını değil, çevredeki diğer böcekleri de etkiler.
Böyle Bir Durumda Arıcı Ne Yapmalı?
Kovanda ani arı ölümü görülürse aceleyle bütün petekleri ve ekipmanı dağıtmamak gerekir. Önce gözlem yapılmalı, mümkünse fotoğraf çekilmeli ve belirtiler not edilmelidir.
Kovan önündeki ölü arıların durumu, kovandaki bal ve polen miktarı, yavru alanı, hastalık belirtileri ve çevredeki tarımsal faaliyetler birlikte değerlendirilmelidir.
Eğer pestisit zehirlenmesinden şüpheleniliyorsa, yakın çevrede ilaçlama yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır. Tarla, bahçe, meyvelik, yol kenarı ot mücadelesi veya belediye ilaçlamaları bu açıdan sorgulanabilir.
Şüpheli durumlarda ölü arı örneği almak, petekleri korumak ve yerel tarım teşkilatına danışmak faydalı olabilir. Numune alınacaksa temiz bir kap kullanılmalı ve arılar mümkün olduğunca taze halde saklanmalıdır.
Her Ani Ölümün Nedeni Aynı Değildir
Kovanda ani arı ölümü, tek bir nedene bağlanmadan incelenmelidir. Açlık, hastalık, ana arı kaybı, aşırı soğuk, yağma, yanlış uygulanan ilaçlar ve çevresel pestisitler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bu olayda koloni güçlüydü, bal ve polen vardı, yavru alanı normaldi, hastalık belirtisi yoktu ve kovan altındaki eşek arısı kraliçesi de ölmüştü. Bu işaretler bir araya geldiğinde pestisit zehirlenmesi en güçlü ihtimal haline geldi.
Pestisitlerin arılar üzerindeki etkisi bazen çok hızlı olabilir. Güçlü görünen bir koloni kısa sürede sessizleşebilir. Bu yüzden arıcıların sadece kovan içini değil, kovan çevresini ve bölgedeki ilaçlama faaliyetlerini de takip etmesi gerekir.
