Koloni kışı sağlıklı şekilde atlattıysa ve ilk sıcak bahar günlerinde arılar kovana polen taşımaya başladıysa, arıcı için önemli kontrollerden biri kuluçkalık katlarının durumudur.
Çift kuluçkalıkla çalışan Langstroth kovanlarda, kış sonunda arı salkımı genellikle üst kata doğru ilerlemiş olur. Bunun nedeni basittir: Arılar kış boyunca bal stoklarını tüketerek yukarı doğru hareket eder. Bal çoğu zaman yavru alanının üst kısmında depolandığı için koloni, yiyeceği takip ederek yukarı çıkar.
İlkbaharda kuluçkalık katlarını yer değiştirme işlemi, üstteki kuluçkalığın alta, alttaki kuluçkalığın üste alınmasıdır. Bu işlemle arıların yoğun bulunduğu bölüm tekrar kovanın alt kısmına alınır ve üst tarafta yeni bal, polen ve yavru gelişimi için alan açılır.
Kuluçkalık Katları Neden Yer Değiştirilir?
Kış boyunca yukarı çıkan koloni, bahar başında üst katta sıkışmış olabilir. Üst kısımda arı, yavru, polen ve bal birikimi varsa, koloni gelişim alanını dar görmeye başlayabilir.
Kuluçkalık katlarının yer değiştirilmesi, arılara üst tarafta yeni alan sağlar. Arılar bu boşluğu bal ve polen depolamak, ana arı da uygun şartlarda yumurta atmak için kullanabilir.
Bu uygulama oğul eğilimini geciktirebilir. Bazı kolonilerde oğulu tamamen önleyebilir. Fakat tek başına kesin bir oğul önleme yöntemi olarak görülmemelidir. Koloni gücü, ana arının yaşı, nektar akımı, petek durumu ve kovan içi sıkışıklık birlikte değerlendirilmelidir.
Kuluçkalık Katları Ne Zaman Yer Değiştirilir?
Bu işlem erken ilkbaharda, hava yeterince ısındığında yapılmalıdır. Yaklaşık 16°C ve üzeri sıcaklıklar bu işlem için daha uygundur.
Hava soğukken kuluçkalık katlarını yer değiştirmek risklidir. Çünkü yavru alanı bölünebilir ve arılar her iki bölümü de ısıtmakta zorlanabilir. Özellikle gece sıcaklıkları hâlâ düşükse, işlem için acele edilmemelidir.
Çok geç kalındığında ise koloni oğul hazırlığına başlamış olabilir. Bu durumda kat değiştirme işleminin oğul geciktirme faydası azalır.
Kuluçkalık Katlarını Yer Değiştirme Nasıl Yapılır?
Uygun Günü Seçin
İşlem için rüzgârsız, güneşli ve ılık bir gün tercih edilmelidir. Arıların uçuş yaptığı, kovandan polen taşıdığı günler genellikle kontrol için daha uygundur.
Hava sıcaklığı yaklaşık 16°C’nin üzerindeyse koloni kısa süreli açılmaya daha iyi dayanır.
Kapakları ve Yemlikleri Kaldırın
Önce dış kapak, iç kapak ve varsa yemlikler kaldırılır. Üst kuluçkalığa ulaşıldığında çerçevelerin üst kısmındaki fazla petekler temizlenir.
Bu fazla peteklere çapak petek, köprü petek veya düzensiz petek denebilir. Katları ayırırken ve tekrar toplarken arı ezilmesini önlemek için bu peteklerin temizlenmesi önemlidir.
Üst Kuluçkalığı Ayırın
Üst kuluçkalık propolisle yapışmış olabilir. El demiriyle dikkatlice gevşetilir ve yerinden alınır. Kasa yan tarafı üzerine dik şekilde konulabilir.
Bu şekilde durması, çerçevelerin alt kısmındaki çapak petekleri temizlemeyi kolaylaştırır.
Alt Kuluçkalığı Temizleyin
Alt kuluçkalığın çerçeve üstleri de kontrol edilir. Üstteki çapak petekler temizlenir, kasa gevşetilir ve aynı şekilde kenara alınır.
Bu aşamada acele edilmemelidir. Katlar birbirinden ayrılırken çerçeveler sallanmamalı, arılar gereksiz yere sıkıştırılmamalıdır.
Taban Bölümünü Kontrol Edin
Kuluçkalıklar kaldırılmışken kovanın alt bölümü için iyi bir bakım fırsatı doğar.
Varsa çıtalı alt ızgara, varroa çekmecesi, ızgaralı taban, normal taban tahtası veya kovanın altındaki diğer parçalar temizlenebilir. Kıştan kalan mum kırıntıları, ölü arılar ve döküntüler alınır.
Bu temizlik, hem havalandırmayı iyileştirir hem de ilkbahar gelişimi öncesi kovanın daha sağlıklı hale gelmesine yardımcı olur.
Çerçevelerin Altındaki Çapak Petekleri Temizleyin
Her iki kuluçkalık yan konumdayken çerçevelerin alt kısmındaki çapak petekler de temizlenir. Bu işlem, kasalar tekrar üst üste konulduğunda arıların ezilmesini önler.
Katlar arasında düzensiz petek kalırsa, yeniden toplama sırasında arılar sıkışabilir. Ayrıca katların düzgün oturmasını da engelleyebilir.
Kovanı Ters Sıralamayla Toplayın
Temizlik ve kontrol tamamlandıktan sonra kovan yeniden toplanır. Bu kez üstteki kuluçkalık alta, alttaki kuluçkalık üste yerleştirilir.
Ardından iç kapak, varsa yemlik ve dış kapak tekrar kapatılır.
İşlem Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yavru Alanı Bölünebilir
Kıştan çıkan arı salkımını iki kuluçkalığa yayılan bir küre gibi düşünmek gerekir. Katlar yer değiştirdiğinde bu salkım iki parçaya ayrılabilir.
En büyük kısmın alt kuluçkalığa inmesi beklenir. Daha küçük bir bölüm ise üst katta kalabilir. İşlem çok erken yapılırsa arı nüfusu her iki bölümü birden sıcak tutmaya yetmeyebilir.
Bu nedenle kuluçkalık katlarını yer değiştirme işlemi yalnızca takvime bakılarak yapılmamalıdır. Koloninin gücü, yavru durumu ve hava şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Çok Erken Yapılırsa Koloni Zayıflayabilir
Erken ilkbaharda gündüzler ılık olsa bile geceler hâlâ soğuk olabilir. Yavru alanı bölünür ve arı sayısı yetersiz kalırsa yavrular üşüyebilir.
Zayıf kolonilerde bu işlem daha dikkatli yapılmalıdır. Gerekirse hiç yapılmamalı veya koloni güçlenene kadar beklenmelidir.
Çok Geç Kalınırsa Oğul Hazırlığı Başlayabilir
İlkbaharda koloni hızla gelişir. Arılar üst katta sıkışmışsa ve ana arının yumurta atacağı alan daralmışsa oğul hazırlığı başlayabilir.
Kat değiştirme işlemi çok geç yapılırsa ana arı memeleri hazırlanmış olabilir. Bu durumda yalnızca katları yer değiştirmek yeterli olmayabilir. Koloninin oğul kontrolü ayrıca yapılmalıdır.
Zayıf Kolonilerde Ne Yapılmalı?
Kıştan çıkan arı salkımı çok küçükse ve rahatlıkla tek kuluçkalığa sığıyorsa, boş katı kovanda tutmak her zaman doğru değildir.
Bu durumda boş kuluçkalık geçici olarak alınabilir. Koloni tek katta daha kolay ısınır ve arılar mevcut alanı daha iyi kontrol eder.
Boş kalan kasa ise bu sürede bakıma alınabilir. Boyası yenilenebilir, çerçeveler temizlenebilir, eski veya bozuk petekler değiştirilebilir. Kasa yeniden kullanılacak hale getirildikten sonra koloni güçlendiğinde tekrar kovana eklenebilir.
Kuluçkalık Katlarını Yer Değiştirmek Her Kolonide Gerekli mi?
Her kolonide aynı uygulama yapılmaz. Güçlü ve üst kata çıkmış kolonilerde bu işlem faydalı olabilir. Ancak zayıf, yavru alanı dar veya henüz yeterince gelişmemiş kolonilerde riskli olabilir.
Arıcı önce koloninin hangi katta yoğunlaştığını, bal ve polen stoklarını, yavru alanını ve arı mevcudunu kontrol etmelidir. Eğer koloni gerçekten üst kata toplanmışsa ve hava şartları uygunsa, kuluçkalık katlarını yer değiştirme işlemi bahar gelişimini destekleyebilir.
Doğru zamanda yapılan bu uygulama, kovanda yeni alan açar, arıların gelişimini rahatlatır ve oğul eğilimini azaltmaya yardımcı olur. Yanlış zamanda yapılırsa yavru alanını bölebilir ve koloniyi gereksiz yere zorlayabilir.
