Yaz Aylarında Kovan Kontrolü Nasıl Yapılır?
Yaz aylarında kovan kontrolü, ilkbahar kontrollerinden farklıdır. İlkbaharda arının gelişimi, yavru düzeni ve oğul eğilimi daha öne çıkar. Yazın ise sıcaklık, su ihtiyacı, bal akımı, yağmacılık, varroa yükü ve hasat hazırlığı daha dikkatli takip edilir.
Arıcı yazın kovanı açarken sadece “bal var mı?” diye bakmamalıdır. Koloninin gücü, ana arının durumu, yavru alanı, havalandırma, kovan içi sıkışıklık, besin dengesi ve hastalık belirtileri birlikte değerlendirilmelidir. Yaz aylarında yapılan hatalar bazen birkaç gün içinde koloniyi zayıflatabilir.
Bu dönemde kovanı gereksiz yere uzun süre açık bırakmak, şerbet ya da bal kokusunu etrafa yaymak, zayıf koloninin girişini geniş bırakmak ve varroa takibini ertelemek ciddi sorunlara yol açabilir.
Yaz Aylarında Kovan Kontrolünün Amacı Nedir?
Yaz kontrolünün amacı arıyı rahatsız etmek değil, koloninin durumunu doğru okumaktır. Kovan kapağını açmadan önce arıcının neye bakacağını bilmesi gerekir.
Yaz aylarında kovan kontrolünde şu soruların cevabı aranır:
- Koloni güçlü mü, zayıflama var mı?
- Ana arı yumurtlamaya devam ediyor mu?
- Yavru düzeni sağlıklı mı?
- Kovanda yeterli alan var mı?
- Ballık doluyor mu, yeni kat gerekir mi?
- Kovanda aşırı sıcaklık ve havalandırma sorunu var mı?
- Arılar suya rahat ulaşabiliyor mu?
- Yağmacılık belirtisi var mı?
- Varroa ve hastalık açısından şüpheli durum var mı?
- Bal hasadı için petekler yeterince sırlanmış mı?
Kovan kontrolü bu sorulara cevap verecek kadar yapılmalıdır. Daha fazlası çoğu zaman arıyı yorar.
Yazın Kovan Ne Zaman Kontrol Edilmeli?
Yazın kovan kontrolü için en uygun saatler genellikle sabah serinliği veya akşamüstüne yakın saatlerdir. Öğlen sıcağında kovan açmak hem arıyı hem arıcıyı zorlar.
Çok sıcak günlerde kovan içindeki düzen kısa sürede bozulabilir. Arılar yavru alanını serinletmek için çalışırken kovanın uzun süre açık kalması yavru bakımını aksatır. Bu yüzden yaz kontrolleri planlı, kısa ve sakin yapılmalıdır.
Uygun Kontrol Saatleri
Sabah saatlerinde hava ısınmaya başlamış, arılar uçuşa geçmişse kovan kontrol edilebilir. Çok erken saatte, arılar henüz tam çalışmaya başlamadan kovan açmak doğru değildir.
Akşamüstü de tercih edilebilir. Fakat hava kararmaya yakın saatlerde kovan açılmamalıdır. Geç saatlerde yapılan kontrol arıların huzursuzlaşmasına, yağmacılığın tetiklenmesine ve kovanın toparlanmakta zorlanmasına neden olabilir.
Kaçınılması Gereken Zamanlar
- Öğle sıcağında kovan açmak doğru değildir.
- Rüzgârlı havalarda kontrol zorlaşır.
- Yağmur öncesi ve kapalı havalarda arılar daha hırçın olabilir.
- Nektar kesildiği dönemlerde uzun kontrol yağmacılığı artırabilir.
- Zirai ilaçlama yapılan çevrede kovan kontrolü ve arı hareketi ayrıca dikkat ister.
- Yazın iyi kovan kontrolü, doğru saati seçmekle başlar.
Kovanı Açmadan Önce Dışarıdan Gözlem Yapın
Yeni başlayan arıcıların yaptığı hatalardan biri, kovanı görür görmez kapağı açmaktır. Oysa yaz aylarında kovan önündeki hareket çok şey anlatır.
Kovan açılmadan önce birkaç dakika uçuş deliği izlenmelidir. Arıların giriş çıkışı, polen gelişi, savunma davranışı, yerde ölü arı olup olmadığı ve anormal hareketler kontrol edilmelidir.
Uçuş Deliğinde Nelere Bakılır?
- Arılar düzenli giriş çıkış yapıyorsa koloni genellikle aktiftir.
- Polen getiren arı varsa kovanda yavru faaliyeti devam ediyor olabilir.
- Kovan önünde boğuşma varsa yağmacılık başlamış olabilir.
- Arılar telaşlı ve zikzak uçuş yapıyorsa kovan huzursuz olabilir.
- Çok sayıda ölü arı varsa hastalık, zehirlenme, sıcaklık veya yağmacılık ihtimali değerlendirilmelidir.
- Uçuş deliğinde yoğun kanat çırpma görülüyorsa arılar kovanı havalandırmaya çalışıyor olabilir.
- Bu gözlem birkaç dakika sürer ama kovanı açmadan önce arıcıya yön verir.
Yaz Kontrolü İçin Gerekli Hazırlık
Yazın kovan başına hazırlıksız gitmek zaman kaybettirir. Arıcı kontrol sırasında el demiri, körük, boş çerçeve, temel petek, ballık ya da giriş daraltıcı aramaya başlarsa kovan gereğinden fazla açık kalır.
Kovan başına gitmeden önce yapılacak işe göre malzeme hazırlanmalıdır.
Yanınızda Bulunması Gerekenler
- Körük
- El demiri
- Arıcı maskesi veya tulumu
- Arı fırçası
- Boş çerçeve
- Temel petek
- Giriş daraltıcı
- Kovan kayıt defteri
- Yedek ballık veya kat
- Temiz su
- Gerekirse kapalı kapta yemlik malzemesi
Yazın şerbet, bal, petek kırıntısı veya sırlı petek parçaları arılıkta açıkta bırakılmamalıdır. Bunlar kısa sürede yağmacılığı başlatabilir.
Körük Yazın Nasıl Kullanılmalı?
Körük arıcı için gerekli bir araçtır ama yanlış kullanıldığında arıyı daha fazla huzursuz eder. Yazın sıcak havalarda körüğü aşırı kullanmak kovan içindeki sıcaklık dengesini de etkileyebilir.
Körük sakin ve ölçülü kullanılmalıdır. Kovan girişine ve üstten birkaç hafif duman vermek çoğu zaman yeterlidir. Dumanı doğrudan yavru alanına yoğun şekilde basmak doğru değildir.
Körüğün amacı arıyı yakmak, boğmak veya kovandan kaçırmak değildir. Arıların kısa süreli sakinleşmesini sağlayarak arıcının güvenli çalışmasına yardım eder.
Yaz Aylarında Kovan İçinde İlk Bakılacak Yer
Kovan açıldığında önce genel görüntüye bakılır. Arılar çerçeveleri düzgün kaplıyor mu, üst çıtalarda yoğunluk nasıl, propolis ve mum örme durumu ne halde, ballığa çıkış var mı; bunlar ilk izlenimi verir.
Arıcı her çerçeveyi tek tek dağıtmak zorunda değildir. Yaz kontrolünde gereksiz çerçeve kaldırmak hem zaman kaybettirir hem de kovan düzenini bozar.
Önce amaç belirlenir. Ana arı kontrolü yapılacaksa kuluçkalığa bakılır. Bal hasadı kontrol edilecekse ballık çerçeveleri incelenir. Yağmacılık riski varsa kontrol kısa tutulur. Varroa şüphesi varsa uygun takip yöntemi uygulanır.
Ana Arı ve Yavru Kontrolü
Yazın ana arının yumurtlaması bölgeye ve nektar durumuna göre değişebilir. Bazı bölgelerde yaz ortasında nektar azalır, sıcaklık yükselir ve ana arının yumurtlaması düşebilir. Bu her zaman ana arı sorunu anlamına gelmez.
Fakat kovanda hiç yumurta yoksa, açık yavru görülmüyorsa ve koloni huzursuzsa ana kaybı ihtimali değerlendirilmelidir.
Sağlıklı Yavru Düzeni Nasıl Görünür?
- Günlük yumurtalar hücre dibinde düzenli durur.
- Açık yavrular parlak ve sağlıklı görünür.
- Kapalı yavru alanı düzgün ve toplu olur.
- Polen yavru alanının çevresinde bulunur.
- Bal kemeri yavru alanının üst kısmında görülür.
Dağınık kapalı yavru, kötü koku, çökük gözler, delik kapaklar veya erimiş larva görüntüsü varsa hastalık ihtimali ciddiye alınmalıdır. Böyle bir durumda rastgele ilaç kullanılmamalı, tecrübeli arıcıdan veya il/ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden destek alınmalıdır.
Ana Arıyı Görmek Şart mı?
Her kontrolde ana arıyı görmek şart değildir. Yeni başlayan arıcılar çoğu zaman ana arıyı ararken kovanda gereğinden fazla vakit harcar. Yaz sıcağında bu iyi bir yöntem değildir.
Günlük yumurta ve genç larva görülüyorsa ana arının yakın zamanda yumurtladığı anlaşılır. Ana arıyı görmek güzel bir bilgidir ama her kontrolde zorunlu hedef yapılmamalıdır.
Ana arının mutlaka aranması gereken durumlar şunlardır:
- Kovanda yumurta görülmüyorsa
- Koloni normalden huzursuzsa
- Ana memeleri fazlaysa
- Yavru düzeni çok bozuksa
- Koloni birden zayıflamışsa
- Bölme veya ana değişimi yapılacaksa
Bunun dışında yaz kontrollerinde asıl hedef, koloninin genel sağlığını bozmadan bilgi almaktır.
Yazın Bal ve Ballık Kontrolü
Yaz aylarında arıcının en çok dikkat ettiği bölüm ballıktır. Fakat ballık kontrolü de bilinçli yapılmalıdır. Her petek dolu göründüğünde hasat yapılmaz. Balın olgunlaşması için petek gözlerinin büyük kısmının sırlanmış olması beklenir.
Sırlanmamış balın nem oranı yüksek olabilir. Erken alınan bal fermente olabilir, ekşiyebilir ve ürün kalitesi düşebilir.
Hasada Yaklaşan Petek Nasıl Anlaşılır?
Petek gözlerinin büyük bölümü beyaz balmumu ile kapatılmışsa bal olgunlaşmaya yaklaşmıştır.
Çerçeve ağırdır.
Petek sallandığında açık gözlerden nektar akmıyorsa nem oranı daha düşmüş olabilir.
Ballıkta yavru yoksa hasat daha temiz yapılır.
Ana arı ızgarası kullanılıyorsa ballıkta yavru bulunma ihtimali azalır. Fakat ızgara yanlış zamanda konulursa arılar ballığa çıkmakta isteksiz davranabilir. Bu yüzden ızgara kullanımı koloni gücü ve bölge şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Yazın Kat Verme Ne Zaman Yapılır?
Yazın koloni güçlü ve nektar gelişi devam ediyorsa arılar mevcut alanı hızla doldurabilir. Bu durumda zamanında kat vermek gerekir. Geç kalınırsa kovan sıkışır, arılar balı yavru alanına depolayabilir ve koloni oğul eğilimine girebilir.
Kat verme kararı sadece takvime göre verilmez. Kovanın iç durumu belirleyicidir.
Kat Verme İşaretleri
- Kuluçkalık çerçevelerinin çoğu arıyla kaplanmışsa
- Ballıktaki çerçeveler dolmaya başlamışsa
- Arılar petek kabartmaya istekliyse
- Kovanda sıkışıklık görülüyorsa
- Nektar akımı devam ediyorsa
- Yavru alanı bal ile daralmaya başlamışsa
Yeni başlayan arıcıların dikkat etmesi gereken nokta şudur: Zayıf koloniye gereksiz kat verilmez. Güçlü koloni ise dar alanda bekletilmez. Kovan yönetimi koloni gücüne göre yapılır.
Yaz Sıcağında Havalandırma Kontrolü
Yaz aylarında kovan içi sıcaklık ve nem dengesi çok hassastır. Arılar yavru alanını belirli bir sıcaklık aralığında tutmaya çalışır. Hava aşırı ısındığında işçi arılar kanat çırparak kovanı havalandırır, su taşıyarak serinletme yapar ve bazen kovan önünde sakal şeklinde toplanır.
Kovan önünde sakal yapan arılar her zaman oğul verecek anlamına gelmez. Özellikle sıcak ve nemli havalarda arılar kovan içini rahatlatmak için dışarıda kümelenebilir.
Havalandırma Sorunu Belirtileri
- Kovan önünde yoğun sakallanma
- Uçuş deliğinde sürekli kanat çırpan arılar
- Kovan içinde ağır ve nemli hava
- Kapakta terleme veya nem belirtisi
- Arıların huzursuz davranması
Aşırı sıcak bölgelerde kovanın öğle güneşinde tamamen kavrulması önlenmelidir. Sabah güneşi alan, öğleden sonra hafif gölge gören yerler birçok bölgede daha dengeli sonuç verir. Fakat kovanlar sürekli nemli ve koyu gölgede de bırakılmamalıdır.
Kovan yerden yüksek olmalı, taban hava almalı ve kapak su geçirmemelidir. Yazın yapılan havalandırma hataları sonbahar ve kış döneminde de etkisini gösterebilir.
Su İhtiyacı Yazın Artar
Yaz aylarında arılar sadece içmek için değil, kovanı serinletmek için de su taşır. Arılık yakınında temiz ve sürekli bir su kaynağı yoksa arılar komşuların çeşmesine, hayvan suluklarına, havuzlara veya damlama sistemlerine gidebilir. Bu durum hem arılar hem çevre için sorun çıkarabilir.
Arıcı yaz başında arılığa su düzeni kurmalıdır. Su kabına taş, tahta parçası, mantar veya dal koymak arıların boğulmasını önler. Suyun tamamen bitmemesi gerekir. Arılar bir su kaynağına alıştıktan sonra onu düzenli kullanır.
İyi Bir Arı Suluğu Nasıl Olmalı?
- Temiz su bulunmalı.
- Arıların konabileceği yüzey olmalı.
- Güneşte tamamen ısınıp bozulmamalı.
- Kovanlara çok uzak olmamalı.
- Sürekli dolu tutulmalı.
Hayvanların deviremeyeceği şekilde sabitlenmeli.
Yazın su eksikliği, koloninin serinletme gücünü azaltır. Bu da yavru alanını ve genel koloni düzenini etkileyebilir.
Yağmacılık Yazın En Büyük Risklerden Biridir
Yaz ortasında bazı bölgelerde nektar akımı zayıflar. Arılar dışarıda yeterli kaynak bulamadığında çevredeki zayıf kovanlara yönelir. Buna yağmacılık denir.
Yağmacılık başladığında güçlü koloniler zayıf kolonilere saldırabilir. Kovan önünde boğuşma, telaşlı uçuş, parçalanmış balmumu kırıntıları ve arı ölümleri görülebilir. İleri durumda zayıf koloni tamamen sönebilir.
Yağmacılığı Başlatan Hatalar
- Kovanı uzun süre açık bırakmak
- Bal veya şerbet dökmek
- Petek kırıntılarını arılığa atmak
- Zayıf koloninin girişini geniş bırakmak
- Açıkta ballı petek bekletmek
- Kontrol sırasında çok sayıda kovanı aynı anda açık bırakmak
- Şerbeti dışarıdan açık besleme şeklinde vermek
Yazın özellikle nektar kesildiği dönemlerde kovan kontrolü kısa tutulmalı, açıkta bal kokusu bırakılmamalı ve zayıf kolonilerin girişleri daraltılmalıdır.
Yağmacılık Başlarsa Ne Yapılır?
- Açık kovanlar hemen kapatılır.
- Kovan önündeki bal, şerbet ve petek kalıntıları temizlenir.
- Zayıf kolonilerin uçuş delikleri daraltılır.
- Gerekirse yağmalanan koloni geçici olarak kapatılıp sakinleştirilir.
- Kontroller birkaç gün ertelenir.
- Açık besleme yapılmaz.
Yağmacılık başladıktan sonra durdurmak zordur. Bu yüzden en doğru yöntem başlatmamaktır.
Yazın Zayıf Koloniler Daha Dikkatli İzlenmeli
Yaz aylarında güçlü koloniler bal toplarken zayıf koloniler geride kalabilir. Zayıf koloni hem yağmacılığa hem hastalığa hem de ana kaybına daha açık hale gelir.
Zayıf koloninin önünde giriş deliği geniş bırakılmamalıdır. Kovan içindeki fazla boş çerçeveler alınmalı, arının sarabileceği alan bırakılmalıdır. Arı mevcudu az olan koloniye gereğinden fazla kat veya boş petek vermek savunmayı zayıflatır.
Zayıf Kolonide Kontrol Edilecekler
- Ana arı var mı?
- Yumurta ve yavru düzeni nasıl?
- Arı mevcudu yeterli mi?
- Besin stoğu var mı?
- Hastalık belirtisi bulunuyor mu?
- Yağmacılık baskısı var mı?
- Kovan fazla geniş mi?
Bazı zayıf koloniler doğru destekle toparlanabilir. Fakat çok zayıf, anasız veya hastalıklı koloniler için tecrübeli arıcı desteği gerekir. Her zayıf koloniye rastgele yavrulu çerçeve vermek doğru değildir; hastalık taşıma riski de düşünülmelidir.
Varroa Takibi Yazın Ertelenmemeli
Varroa, yaz aylarında kovanda çoğalmaya devam eder. Bal hasadı yaklaşırken veya hasat sonrası dönemde varroa yükü artmış olabilir. Koloni dışarıdan güçlü görünse bile içeride varroa baskısı yükselmişse sonbahara zayıf girer.
Yeni başlayan arıcıların en büyük hatalarından biri varroayı sadece gözle görülen arıların üzerinde aramaktır. Varroa çoğu zaman yavru gözlerinde ve arıların üzerinde saklanır. Düzenli takip yapılmadan gerçek yük anlaşılmaz.
Yazın Varroa İçin Nelere Dikkat Edilir?
- Kanadı bozuk arılar
- Kovan önünde sürünen arılar
- Zayıflayan yavru düzeni
- Ani nüfus düşüşü
- Kuluçka alanında düzensizlik
- Petek üzerinde görülen varroa
- Erkek arı gözlerinde yüksek parazit yükü
Varroa mücadelesinde rastgele ilaç, kulaktan dolma karışım veya ruhsatsız ürün kullanılmamalıdır. Kullanılacak ürünün arılar için ruhsatlı olması, prospektüsüne uygun uygulanması ve bal döneminde kalıntı riskinin dikkate alınması gerekir.
Bal hasadı yapılacak dönemde bilinçsiz varroa uygulaması hem arıya hem ürüne zarar verebilir. Bu nedenle arıcı, kendi bölgesindeki uygulama zamanı için il/ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, arıcı birliği veya veteriner hekim desteği almalıdır.
Bal Hasadı Öncesi Kovan Kontrolü
Yaz aylarında bal hasadı yapılacaksa kontrol daha dikkatli yapılmalıdır. Hasat öncesi sadece ballığın doluluğuna bakmak yetmez. Peteklerin sırlanma durumu, ballıkta yavru olup olmadığı, koloninin kışa kalacak stoğu ve yağmacılık riski birlikte değerlendirilmelidir.
Arılar için yeterli bal bırakmadan tüm balı almak doğru değildir. Bölgeye göre yazdan sonra nektar kesilebilir. Bazı bölgelerde sonbahar akımı olurken bazı bölgelerde uzun kurak dönem yaşanır. Arıcı bulunduğu yerin flora takvimini bilmelidir.
Hasat Öncesi Bakılacaklar
- Ballık petekleri ne kadar sırlı?
- Peteklerde yavru var mı?
- Kuluçkalıkta yeterli bal ve polen var mı?
- Koloni hasattan sonra aç kalır mı?
- Varroa takibi için uygun zaman planlandı mı?
- Hasat sonrası yağmacılık riski nasıl yönetilecek?
- Süzülen petekler arılığa açıkta bırakılacak mı?
Hasat günü arılıkta bal kokusu çok hızlı yayılır. Ballı petekler açıkta bekletilmemeli, süzme alanı arılıktan uzak ve kapalı olmalıdır.
Zirai İlaçlama Riski Yazın Artar
Yaz aylarında tarımsal ilaçlama faaliyetleri artabilir. Meyve bahçeleri, ayçiçeği, pamuk, sebze alanları ve farklı tarım ürünlerinde yapılan uygulamalar arılar için risk oluşturabilir.
Arıcı, arılığın çevresindeki çiftçilerle iletişimde olmalıdır. İlaçlama yapılacaksa arıcı önceden haberdar edilmelidir. Çiftçilerin de arı uçuşunun olmadığı saatleri tercih etmesi, etiket bilgilerine uyması ve arılar için zehirli ürünlerden kaçınması gerekir.
Arıcı Ne Yapmalı?
- Çevredeki üreticilerle iletişim kurmalı.
- İlaçlama tarihlerini önceden öğrenmeye çalışmalı.
- Şüpheli arı ölümlerini kayıt altına almalı.
- Kovan önündeki ölü arıları ve durumu fotoğraflamalı.
- Gerekirse il/ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bilgi vermeli.
- Arılığın yerini yoğun ilaçlama alanlarına çok yakın seçmemeli.
Zirai ilaçlama riski sadece arı ölümüyle sınırlı değildir. Polen, nektar, balmumu ve bal kalitesi de etkilenebilir. Bu yüzden yaz kontrollerinde arı davranışı kadar çevre hareketleri de takip edilmelidir.
Yazın Kovan Kontrol Sıklığı Nasıl Olmalı?
Yaz aylarında kontrol sıklığı bölgeye ve koloninin durumuna göre değişir. Nektar akımı devam eden güçlü koloniler daha sık takip edilebilir. Nektarın kesildiği, sıcaklığın arttığı ve yağmacılık riskinin yükseldiği dönemlerde kontroller azaltılmalı ve kısa tutulmalıdır.
Yeni başlayan biri için genel yaklaşım şudur:
- Güçlü ve bal akımındaki koloniler 7-10 gün arayla kontrol edilebilir.
- Sıcak ve kurak dönemde gereksiz kontrol yapılmaz.
- Yağmacılık belirtisi varsa kovan açma ertelenir.
- Zayıf koloniler kısa ama daha dikkatli izlenir.
- Hasat öncesi ballıklar kontrollü şekilde incelenir.
- Varroa takibi planlı yapılır.
Her kontrolün bir amacı olmalıdır. Amaç yoksa kovan açılmamalıdır.
Yaz Kontrolünde Kovanı Uzun Süre Açık Bırakmayın
Yazın kovan açık kaldıkça bal kokusu yayılır, arılar huzursuzlaşır ve yavru alanı dış etkenlere açık hale gelir. Özellikle nektar kesildiği zamanlarda birkaç dakikalık dikkatsizlik bile yağmacılığı başlatabilir.
Kovan açıldığında gereksiz sohbet, telefonla uğraşma veya malzeme arama yapılmamalıdır. Arıcı hızlı değil, planlı çalışmalıdır.
Kısa Kontrol İçin Pratik Sıra
- Kovan dıştan izlenir.
- Körük hafif verilir.
- Kapak sakin şekilde açılır.
- Önce üst genel durum görülür.
- Gerekli çerçeveler kontrol edilir.
- Ana, yavru, stok veya ballık bilgisi alınır.
- İşlem gerekiyorsa yapılır.
- Kovan hemen kapatılır.
- Kayıt defterine not yazılır.
Bu düzen alışkanlık haline gelirse kovan kontrolü daha verimli olur.
Yazın Besleme Yapılır mı?
Yazın besleme konusu dikkat ister. Bal hasadı için ballık takılıyken şeker şerbeti vermek doğru değildir. Bu durum ürün kalitesini bozar ve balın doğallığına zarar verir.
Fakat nektar kesilmişse, zayıf koloni açlık riski taşıyorsa veya yeni bölme koloni gelişmeye çalışıyorsa kontrollü besleme gerekebilir. Bu durumda besleme akşam saatlerinde, kovan içinden ve dökülmeyecek yemliklerle yapılmalıdır.
Açıkta şerbet verme yağmacılığı tetikleyebilir. Arılık içine dökülen şerbet mutlaka temizlenmelidir.
Yaz Beslemesinde Dikkat Edilecekler
- Ballık varken şerbet verilmemeli.
- Besleme ihtiyaca göre yapılmalı.
- Şerbet kovan dışına dökülmemeli.
- Zayıf koloninin girişi daraltılmalı.
- Akşam saatleri tercih edilmeli.
- Açık besleme yapılmamalı.
- Besleme sonrası yağmacılık izlenmeli.
Arı aç bırakılmamalıdır ama gereksiz besleme de yapılmamalıdır. Yazın beslemede denge gerekir.
Kovan Giriş Deliği Yazın Nasıl Ayarlanır?
Kovan giriş deliği yazın koloni gücüne göre ayarlanmalıdır. Güçlü kolonilerde geniş giriş havalandırmayı kolaylaştırır. Zayıf kolonilerde ise geniş giriş savunmayı zorlaştırır.
Nektar akımının güçlü olduğu dönemde girişler daha rahat bırakılabilir. Nektar kesildiğinde ve yağmacılık riski arttığında zayıf kovanların girişleri daraltılmalıdır.
Giriş Daraltma Gerektiren Durumlar
- Koloni zayıfsa
- Yağmacılık belirtisi varsa
- Yeni bölme yapılmışsa
- Ana değiştirme süreci varsa
- Kovan savunması düşükse
- Hasat sonrası arılıkta bal kokusu yoğunlaştıysa
Giriş deliği tamamen kapatılmamalıdır. Arılar havalandırma ve uçuş için girişe ihtiyaç duyar. Ama savunamayacağı kadar geniş giriş de bırakılmamalıdır.
Yazın Kovan Gölgelemesi Nasıl Olmalı?
Sıcak bölgelerde kovanların öğle güneşinde aşırı ısınması koloniye yük bindirir. Arılar kovanı soğutmak için daha fazla su taşır ve daha fazla enerji harcar. Bu durum bal toplama gücünü de etkileyebilir.
Fakat kovanı tamamen koyu gölgeye almak da her zaman iyi değildir. Sürekli nemli, hava almayan ve gölgeli alanlarda kovan zararlıları ve rutubet sorunları artabilir.
En sağlıklı düzen çoğu bölgede sabah güneşi, öğleden sonra hafif gölge şeklindedir. Arılık yeri belirlenirken yaz güneşi de düşünülmelidir.
Yazın Kayıt Tutmak Neden Gerekli?
Yaz döneminde kovanlar hızlı değişir. Bir hafta önce boş görünen ballık dolabilir. Sağlıklı görünen koloni ana kaybedebilir. Zayıf bir bölme birden toparlanabilir. Varroa belirtileri fark edilmezse sonbahara büyük sorun olarak girer.
Bu yüzden her kontrolden sonra not tutulmalıdır.
Yaz Kontrol Notunda Neler Yazılır?
- Kontrol tarihi
- Kovan numarası
- Ana arı durumu
- Yumurta ve yavru durumu
- Ballık doluluk oranı
- Kat ihtiyacı
- Su ve havalandırma durumu
- Yağmacılık belirtisi
- Varroa gözlemi
- Yapılan işlem
Bir sonraki kontrol notu
Kayıt tutmak arıcının kararlarını güçlendirir. Hafızaya güvenmek özellikle kovan sayısı arttıkça yanıltıcı olur.
Yaz Aylarında Yapılmaması Gerekenler
Yaz kontrolünde bazı hatalar koloniyi doğrudan etkiler. Yeni başlayan arıcılar özellikle şu davranışlardan kaçınmalıdır:
- Kovanı öğlen sıcağında uzun süre açık bırakmak
- Her kontrolde tüm çerçeveleri dağıtmak
- Ballık varken şerbet vermek
- Arılıkta ballı petek kırıntısı bırakmak
- Zayıf koloninin girişini açık bırakmak
- Yağmacılık varken kontrolü sürdürmek
- Ruhsatsız veya bilinmeyen ilaç kullanmak
- Bal hasadı öncesi kalıntı riski oluşturacak uygulama yapmak
- Sırlanmamış balı erken almak
- Su ihtiyacını ihmal etmek
- Ana arıyı ararken koloniyi gereksiz yormak
Yaz aylarında iyi arıcılık bazen müdahale etmek değil, doğru zamanda müdahale etmemektir.
Yeni Başlayanlar İçin Yaz Kontrol Planı
Yeni başlayan arıcılar için yaz kontrolünü belli bir sıraya bağlamak işi kolaylaştırır. Her kovanda aynı düzen izlenirse gözden kaçan detay azalır.
Basit Kontrol Sırası
- Önce arılık genel olarak izlenir.
- Kovanların önünde ölü arı, kavga veya anormal uçuş var mı bakılır.
- Su kaynağı kontrol edilir.
- Körük hazırlanır.
- Kovan kısa süreli açılır.
- Kuluçkalıkta yavru ve ana belirtisi görülür.
- Ballıkta doluluk ve sırlanma incelenir.
- Kovan sıkışık mı, boş mu değerlendirilir.
- Yağmacılık riski varsa kontrol hemen bitirilir.
Not alınır.
Bu sıra hem yeni başlayanlar hem deneyimli arıcılar için pratik bir çalışma düzeni sağlar.
Bölgeye Göre Yaz Kontrolü Değişir
Türkiye’de yaz şartları her bölgede aynı değildir. Ege ve Akdeniz’de sıcaklık daha erken yükselir. İç Anadolu’da yaz kuraklığı belirgin olabilir. Karadeniz’de nem ve yağış farklı sorunlar çıkarabilir. Doğu Anadolu’da sezon daha kısa sürebilir.
Bu yüzden arıcı sadece genel takvime göre hareket etmemelidir. Kendi bölgesinin flora durumunu, nektar kesilme zamanını, yayla dönemini, tarımsal ilaçlama takvimini ve sıcaklık düzenini bilmelidir.
Aynı il içinde bile rakım farkı arı gelişimini değiştirir. Ovada bal akımı bitmişken yüksek kesimde devam edebilir. Yaz kontrolünü en doğru yapan arıcı, kendi arılığının takvimini çıkaran arıcıdır.
Resmî İşlemler ve Yaz Dönemi Dikkati
Yaz aylarında gezginci arıcılık, konaklama, kovan nakli ve arılık yeri daha fazla gündeme gelir. Arıcı kayıt, konaklama ve nakil konularında il/ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün yönlendirmelerine göre hareket etmelidir.
Arıcılık Kayıt Sistemi, konaklama noktaları ve kovan hareketleri arıcılık düzeninin parçasıdır. Özellikle farklı il veya ilçeye kovan götürülecekse belge ve izin konuları önceden öğrenilmelidir.
Sabit arıcılar da arılık yerinin çevreye uygunluğunu, komşu şikâyeti riskini ve yerel kuralları dikkate almalıdır. Yaz aylarında arı uçuşu yoğun olduğu için yerleşim yerlerine, hayvan barınaklarına ve insanların sık geçtiği alanlara yakın arılıklarda daha dikkatli olunmalıdır.
Yaz Aylarında Sağlıklı Kovanın Genel Görüntüsü
Sağlıklı bir yaz kolonisi genellikle düzenli çalışır. Uçuş deliğinde giriş çıkış canlıdır. Polen gelişi devam eder. Kovan içinde arılar çerçeveleri iyi sarar. Yavru alanı düzgün görünür. Ballıkta nektar veya sırlı bal birikimi vardır. Arılar aşırı huzursuz değildir.
Fakat her güçlü uçuş sağlıklı koloni anlamına gelmez. Yağmacılıkta da yoğun uçuş görülebilir. Bu yüzden arıcı sadece hareketliliğe değil, hareketin şekline bakmalıdır.
Düzenli çalışan kolonide arılar kovana belli bir akışla girer çıkar. Yağmacılıkta ise telaş, kavga, kovana yandan girmeye çalışma ve savunma karmaşası görülür.
Yaz Kontrolünün Sonunda Ne Yapılmalı?
Kovan kapatıldıktan sonra iş bitmiş sayılmaz. Arıcı kovan önünü birkaç dakika izlemelidir. Kontrol sonrası arılar normal düzene dönüyor mu, yağmacılık belirtisi var mı, girişte kavga başladı mı; bunlar takip edilmelidir.
Ardından kısa bir kayıt tutulmalıdır. Bu notlar bir sonraki kontrolün temelini oluşturur.
Kontrol sonrası arılıkta açıkta petek, bal, şerbet, mum kırıntısı veya yemlik kalıntısı bırakılmamalıdır. Kullanılan malzemeler temizlenmeli, ballı çerçeveler kapalı taşınmalı, zayıf koloniler tekrar gözden geçirilmelidir.
Yaz Aylarında Kovan Kontrolünde Doğru Yaklaşım
Yaz aylarında kovan kontrolü dikkat, hız ve sakinlik ister. Arıcı kovanı açmadan önce neye bakacağını bilirse arıyı yormadan gerekli bilgiyi alır.
Sıcak havada kovanı uzun süre açık bırakmamak, su ihtiyacını karşılamak, ballık durumunu takip etmek, yağmacılığı başlatacak hatalardan kaçınmak ve varroa takibini ertelememek yaz döneminin temel işleridir.
İyi yaz kontrolü bal verimini artırmakla kalmaz, koloninin sonbahara güçlü girmesini de sağlar. Arıcılıkta yaz mevsimi sadece hasat dönemi değildir; aynı zamanda kışa giden yolun temelinin atıldığı dönemdir. Koloni yaz sonunda sağlıklı, dengeli ve varroa baskısı kontrol altında şekilde kalırsa arıcı sonraki sezona çok daha güçlü başlar.
