Environmental Toxicology & Chemistry dergisinin Mart sayısında yayımlanan bir araştırma, bal arıları üzerinde ölümcül olmayan pestisit dozlarının bile ne kadar ciddi sonuçlar doğurabileceğini ortaya koydu. Araştırma özellikle iki piretroid türüne odaklandı:
- Bifenthrin
- Deltamethrin
Elde edilen sonuçlar hem arıcılar hem de çevre açısından oldukça endişe verici.
Çünkü araştırmaya göre bu kimyasallar yetişkin arıları anında öldürmese bile koloni geleceğini ciddi şekilde tehdit edebiliyor.
Araştırmada Hangi Bal Arıları İncelendi?
Araştırmada kullanılan bal arıları Apis mellifera ligustica alt türüne aitti.
Arıcıların çoğu bu arıları “İtalyan arısı” olarak bilir.
İtalyan bal arıları:
- Sarımsı renkleriyle tanınır
- Güçlü bal üretimi yapabilir
- Amerika’da en yaygın kullanılan arı türlerinden biridir
Bu nedenle araştırmanın sonuçları geniş arıcılık sektörü açısından oldukça önemlidir.
Piretroid Nedir?
Piretroidler, doğal piretrin maddesinin sentetik yani insan yapımı versiyonlarıdır.
Piretrin aslında bazı krizantem çiçeklerinde doğal olarak bulunan bir böcek öldürücüdür.
Bu kimyasallar birçok yaygın üründe kullanılmaktadır.
Örneğin:
- Tarım ilaçları
- Ev tipi böcek spreyleri
- Bazı haşere ilaçları
içerisinde bulunabilir.
Ölümcül Olmayan Doz Ne Demektir?
“Sublethal” yani ölümcül olmayan doz, yetişkin bir arıyı belirli süre içinde öldürmeyen kimyasal miktarını ifade eder.
Örneğin bir pestisit:
- 1 saat içinde
- 24 saat içinde
yetişkin arıyı öldürmüyorsa genellikle “arılar için güvenli” kabul edilir.
Tarım alanlarında birçok ilaç bu seviyelerde uygulanmaktadır.
Ancak son yıllarda araştırmacılar önemli bir noktaya dikkat çekmeye başladı:
Bir kimyasal yetişkin arıyı öldürmese bile yavru gelişimine ve koloni geleceğine ciddi zarar verebilir.
Düşük Doz Pestisitler Koloniyi Nasıl Etkiliyor?
Araştırmacılar, düşük doz piretroidlere maruz kalan kolonilerde ciddi gelişim sorunları tespit etti.
Buna göre:
Ana Arılar Daha Az Yumurta Bıraktı
Kimyasallara maruz kalan kolonilerde ana arıların yumurta üretimi azaldı.
Yumurtadan Çıkış Oranı Düştü
Bırakılan yumurtaların önemli kısmı sağlıklı şekilde açılmadı.
Yavruların Büyük Bölümü Erginliğe Ulaşamadı
En ciddi sorunlardan biri ise gelişim sürecinde ortaya çıktı. Yumurtadan çıkan larvaların çok daha azı yetişkin işçi arıya dönüşebildi.
Bal arılarında yumurtadan yetişkin işçi arıya dönüşüm yaklaşık 21 gün sürer.
Bu nedenle güçlü bir koloni:
- Sadece birkaç hafta içinde
- Ciddi nüfus kaybı yaşayabilir
- Hızla zayıflayabilir
“Öldürmüyor” Demek Güvenli Olduğu Anlamına Gelmiyor
Araştırmanın en dikkat çekici noktası tam olarak buydu.
Bir insanın:
- Ölmeden
- Ama ciddi beyin hasarı yaşayacak kadar
zehirlenmesi nasıl büyük bir sorun oluşturuyorsa, bal arılarında da benzer durum yaşanabiliyor.
Kimyasal arıyı anında öldürmeyebilir ancak:
- Gelişimi bozabilir
- Bağışıklığı zayıflatabilir
- Koloniyi uzun vadede çöküşe sürükleyebilir
Kaliforniya’daki Badem Kolonilerinde Ne Yaşandı?
Araştırmada dikkat çeken bir başka konu ise Kaliforniya’daki badem polinasyonu döneminde yaşanan büyük koloni kayıplarıydı.
Raporlara göre:
- Sağlıklı kolonilerin yaklaşık %30’u
- Badem bahçelerine taşındıktan sonra
- 2–3 hafta içinde öldü
Araştırmacılar kullanılan kimyasalları tam olarak bilmediklerini belirtse de, koloni çöküş süresinin bal arısının 21 günlük yaşam döngüsüne oldukça yakın olması dikkat çekici bulundu.
Mevcut Pestisit Test Sistemi Neden Eleştiriliyor?
Günümüzde birçok pestisit testi yalnızca yetişkin arılar üzerinde yapılmaktadır.
Ancak bu yaklaşım büyük bir eksiklik taşıyor.
Çünkü:
- Larvalar çok daha hassas olabilir
- Gelişim süreci kimyasallardan daha fazla etkilenebilir
- Koloni geleceği doğrudan yavrulara bağlıdır
Araştırmacılar artık pestisitlerin:
- Larvalar
- Yavru gelişimi
- Uzun vadeli koloni sağlığı
üzerindeki etkilerinin de zorunlu olarak incelenmesi gerektiğini savunuyor.
Düşük doz pestisitler yetişkin bal arılarını hemen öldürmese bile koloniler üzerinde ciddi uzun vadeli etkiler oluşturabilir.
Araştırmalar:
- Ana arıların daha az yumurta bıraktığını
- Yumurtadan çıkış oranlarının düştüğünü
- Larvaların yetişkinliğe ulaşmakta zorlandığını
göstermektedir.
Bal arılarının korunabilmesi için pestisit test sistemlerinin yalnızca yetişkin arıları değil, yavru gelişimini de kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmesi büyük önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sublethal doz ne demektir?
Bir canlıyı hemen öldürmeyen ancak gelişim veya sağlık sorunlarına yol açabilen kimyasal miktarıdır.
Piretroidler bal arılarına zarar verir mi?
Evet. Düşük dozlarda bile yavru gelişimini ve koloni sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Pestisitler neden yalnızca yetişkin arılar üzerinde test edilmemeli?
Çünkü larvalar ve gelişmekte olan yavrular kimyasallardan çok daha fazla etkilenebilir.
