Bal arılarının propolis topladığı söylenir ancak gerçekte arılar doğrudan propolis toplamaz. Topladıkları şey, propolis üretiminde kullanılan reçinemsi bitki maddeleridir. Bu maddeler genellikle ağaç ve bitkilerin yaprak ile çiçek tomurcuklarından salgılanan doğal reçinelerdir.
Bitkiler için bu reçineler bir savunma mekanizmasıdır. Hassas bitki dokularını mantarlardan, bakterilerden ve zararlı böceklerden korurlar. Bal arıları ise bu reçineleri bitkilerden kazıyarak toplar ve arka bacaklarındaki polen sepetlerinde kovana taşır.
Görünüş olarak polene benzese de güneş ışığında parlak bir görüntü oluşturur ve çoğunlukla kestane kahverengisi tonlarında olur.
Bal Arıları Propolisi Nasıl Üretir?
Tarlacı arılar bitkilerden topladıkları reçinemsi maddeleri kovana getirir. Kovanda bu reçineler:
- Arı salyası
- Balmumu
- Enzimler
ile karıştırılır.
Ortaya çıkan son ürün “propolis” olarak bilinir.
Propolisin rengi kullanılan bitki kaynağına göre değişebilir. Bazı propolis türleri:
- Açık gri
- Sarımsı kahverengi
- Koyu kahverengi
- Neredeyse siyah
renkte olabilir.
İçeriği de bölgedeki bitki örtüsüne göre farklılık gösterir. Bu nedenle antibakteriyel ve antifungal özellikleri her propoliste aynı seviyede değildir.
Genel olarak propolis şu maddelerden oluşur:
- %50 reçine ve balsam
- %30 balmumu
- %10 uçucu yağ
- %5 polen
Geri kalan kısmı ise amino asitler, vitaminler ve minerallerden oluşur.
Propolisin Kovandaki Görevleri
Bal arıları propolisi kovanda birçok farklı amaç için kullanır. Adeta doğal bir yapı malzemesi ve savunma sistemi görevi görür.
Arılar propolisi şu amaçlarla kullanır:
Küçük Çatlakları Kapatmak
Kovandaki ince boşluklar propolisle kapatılır. Böylece:
- Isı kaybı azalır
- Nem dengesi korunur
- Zararlı girişleri zorlaşır
Petek Gözlerini Parlatmak
İşçi arılar yavru gözlerinin iç yüzeyini ince bir propolis tabakasıyla kaplayabilir. Bu durum hijyen açısından ekstra koruma sağlar.
Ölü Canlıları Mumyalamak
Arılar kovandan çıkaramayacak kadar büyük ölü canlıları propolisle tamamen kaplayabilir.
Örneğin:
- Fareler
- Kertenkeleler
- Küçük yılanlar
bazen kovanda propolisle sarılmış halde bulunur.
Bu işlem çürümeyi önler ve koloniyi kötü kokular ile hastalıklardan korur.
Arılar Propolisi Giriş Deliğinde de Kullanır
Bal arıları bazen kovan girişini daraltmak için de propolis kullanır.
Bu durum:
- Soğuk hava girişini azaltır
- Savunmayı kolaylaştırır
- Zararlıların içeri girmesini zorlaştırır
özellikle sonbahar ve kış dönemlerinde oldukça faydalıdır.
Arıcıların Propolisle Bitmeyen Mücadelesi
Deneyimli arıcıların çok iyi bildiği bir gerçek vardır: Arılar propolisi her yere sürer.
Öyle ki propolis:
- Çerçeveleri
- Katları
- Kapakları
- Dip tahtasını
birbirine adeta yapıştırır.
Bu nedenle arıcıların kullandığı “kovan el demiri” büyük önem taşır. Çünkü propolisle sıkıca tutturulmuş parçaları ayırmak çoğu zaman ciddi güç gerektirir.
Arıcılık ekipmanları hakkında detaylı bilgi için Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği adresini inceleyebilirsiniz.
Propolis Sıcakta ve Soğukta Nasıl Davranır?
Propolis sıcak havalarda oldukça yapışkan hale gelir.
Isındığında:
- Uzayıp ip gibi çekebilir
- Eritilmiş peynir kıvamına benzeyebilir
- Çok güçlü yapışabilir
Soğuk havalarda ise tamamen farklı davranır.
Soğukta:
- Sertleşir
- Cam gibi kırılabilir hale gelir
- Kolayca çatlayabilir
Ancak sıcaklık ne olursa olsun arılar propolisi insanların ulaşmasını en zor yerlere yerleştirmeyi başarır.
Daha Az Propolis Toplayan Arılar Neden Tartışılıyor?
Bazı arı yetiştiricileri, fazla propolisin arıcılığı zorlaştırması nedeniyle daha az propolis toplayan genetik hatlar geliştirmeye çalışmıştır.
Bu arılar:
- Daha az yapıştırıcı davranış gösterir
- Kovan kontrolünü kolaylaştırır
- Çerçevelerin açılmasını hızlandırır
Ancak bu durum yeni bir tartışmayı da beraberinde getirmiştir.
Çünkü propolis:
- Antibakteriyel koruma sağlar
- Mantar oluşumunu azaltır
- Kovan hijyenine katkı verir
Bu nedenle daha az propolis üreten kolonilerin hastalıklara karşı yeterince güçlü savunma yapıp yapamayacağı hâlâ araştırılmaktadır.
Propolis, bal arılarının bitki reçinelerini balmumu ve enzimlerle birleştirerek oluşturduğu doğal bir koruma maddesidir. Kovandaki çatlakları kapatır, hijyen sağlar, zararlıları engeller ve koloniyi hastalıklara karşı korumaya yardımcı olur.
Her ne kadar arıcılar için bazen oldukça uğraştırıcı olsa da propolis, güçlü ve sağlıklı kolonilerin vazgeçilmez savunma sistemlerinden biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Propolis tam olarak nedir?
Propolis; bal arılarının bitki reçinelerini balmumu ve salgılarıyla karıştırarak oluşturduğu doğal koruyucu maddedir.
Arılar neden propolis kullanır?
Kovanı korumak, çatlakları kapatmak, hijyen sağlamak ve zararlıların etkisini azaltmak için kullanırlar.
Propolis neden çok yapışkandır?
İçeriğindeki reçineler nedeniyle sıcak havalarda oldukça yapışkan bir yapı kazanır.
